Khí cụ chỉnh sửa cấp tốc (Quick-fix) dành cho sai khớp cắn loại III giả

Sai khớp cắn loại III giả
Phân biệt sai khớp cắn loại III giả và sai khớp cắn loại III điển hình rất đơn giản nhưng vô cùng quan trọng trong thực hành chỉnh nha. Sai khớp cắn loại III giả gặp ở những bệnh nhân có lệch chức năng ra trước của xương hàm dưới, do sự nghiêng trong của nhóm răng cửa hàm trên (ví dụ cắn chéo trước)^1,2.
Ở sai khớp cắn loại III giả, khi xương hàm dưới được đưa vào đúng vị trí của trục bản lề thì nhóm răng cửa dưới thường cắn đối đầu. Hiển nhiên, bệnh nhân phải đưa hàm dưới ra trước để có thể cắn chạm nhóm răng sau. Như vậy đây không phải khớp cắn loại III do xương thực sự.
Chiều cao tầng mặt giữa cũng như chiều dài cung răng giảm, môi trên lùi sau, chen chúc nhóm răng cửa ở hai hàm, nghiêng trong nhóm răng cửa hàm trên và phát triển kích thước dọc bình thường là những đặc điểm của bệnh nhân sai khớp cắn loại III giả^1,3.
Theo báo cáo của Lin⁴ về tỷ lệ trẻ vị thành niên sai khớp cắn loại III lứa tuổi 20 ở Trung Quốc, một nửa trong số đó có thể bị sai khớp cắn loại III giả. Tỷ lệ này ít hơn nhiều ở người da trắng.

Điều trị sai khớp cắn loại III giả

Hagg và cộng sự⁵ đã tuyên bố rằng “để tình trạng khớp cắn không xấu đi thì cần phải tiến hành chỉnh nha ngăn chặn”.
Mục đích của chỉnh nha sớm ở bệnh nhân sai khớp cắn loại III giả là cải thiện lệch chức năng ở hàm dưới và tăng chiều dài cung răng để tạo khoảng cho răng nanh và răng tiền cối vĩnh viễn mọc đúng tương quan khớp cắn loại I^6-8. Việc đẩy nhóm răng cửa trên về phía môi (nhô hoặc nghiêng) có thể chỉnh cho độ cắn chìa của bệnh nhân đạt mức bình thường đồng thời xương hàm dưới dần đạt được tương quan khớp cắn loại I mà không cần phải cử động trượt hàm dưới về phía trước.
Điều trị pha I là một điều trị sớm cho phép thay đổi tương quan xương răng đồng thời hạn chế hay hoàn toàn không phải điều trị pha II. Tuy nhiên theo các tài liệu thì cách thức điều trị khớp cắn loại II sớm (đẩy hàm dưới)^9,10 hay tình trạng chen chúc răng (bằng cách nong rộng hai hàm)^11,12 không được khuyến khích.¹⁵
Tuy nhiên, việc kéo sớm bằng facemask ở bệnh nhân khớp cắn loại III và nong rộng hàm đã có những kết quả tích cực trên 70-75% bệnh nhân.^14-18 Các nhà nghiên cứu đại học Hồng Kông đã nắn chỉnh sớm thành công cho toàn bộ 25 trường hợp bệnh nhân sai khớp cắn loại III giả có cắn chéo phía trước .
Kết quả điều trị đạt được trong thời gian ngắn, chỉ tám tháng điều trị pha I bằng cơ chế đơn giản (“móc chịu lực cải tiến”) với khí cụ 2x4. Trên thực tế, chỉ 25% bệnh nhân cần điều trị pha II để có đủ khoảng mọc răng.⁸
Theo Johnson, để rút ngắn thời gian điều trị pha I, cần phải đặt mục tiêu rõ ràng ngay từ ban đầu và tuyệt đối không tiến hành nếu sẽ tốt hơn khi điều trị muộn.
Việc đẩy nhóm răng cửa hàm trên sớm với bệnh nhân sai khớp cắn loại III giả có thể: điều trị trường hợp cắn chéo phía trước và/hoặc hạn chế sang chấn do khớp cắn, cải thiện độ cắn chìa, điều chỉnh nhóm răng trước, cắn chạm răng sau mà không cần đưa hàm dưới ra trước, giảm thiểu rủi ro dẫn đến sai khớp cắn loại III do xương và làm tăng chiều dài cung răng tạo khoảng cho răng nanh và răng tiền cối mọc. Kết quả rất tốt với những bệnh nhân được can thiệp sớm, thời gian điều trị thường ngắn hơn chín tháng.

 

 

Hình 1a và 1b: phương pháp đẩy nhóm răng cửa hàm trên bao gồm: a) nén bằng dây cung vuông siêu dẻo giữa nhóm răng cửa và răng cối; b) còn được gọi là dây ‘bimetric’ có lò xo nén tựa vào ống headgear. (Chú ý: phần dây thừa cần thiết cho việc đẩy.)

Các phương pháp kinh điển trước đây

Trước đây, đã có nhiều phương pháp nắn chỉnh cho bệnh nhân cắn chéo phía trước bằng nhiều khí cụ khác nhau.
Đó là máng trượt (cả cố định hay tháo lắp), chụp cằm (chin cup)²⁰, cung môi đảo ngược gắn cố định Smart Wire²¹, facemasks^14-18, khí cụ tháo lắp có lò xo đẩy và những khí cụ chức năng.
Một trong những kỹ thuật khá phổ biến sử dụng khí cụ edgewise đơn giản (đặt ống trên răng cối và mắc cài ở nhóm răng cửa trước) để đạt được độ cắn chìa bình thường. Lực đẩy tạo ra bởi bẻ “advancing”^5-8 hay móc bulbous.
Một phương pháp khác là nén cung vuông siêu dẻo giữa ống ở răng cối và mắc cài ở răng cửa (làm tăng chiều dài cung để để lệch xa đường lực tác dụng), tuy nhiên cách này giới hạn tầm kiểm soát và gây tổn thương niêm mạc má (Hình 1a).

 

Hình 2a-2c: bệnh nhân nữ 9 tuổi cắn chéo phía trước có liên quan tới lệch chức năng. Hàm trên và dưới dùng khí cụ 2x4 để làm thẳng hàng và san phẳng cung răng. Bệnh nhân không phải khó chịu với chun loại III. Khí cụ Quick Fix đẩy nhóm răng cửa trên đạt được độ cắn chìa như ý muốn trong ba tháng mà không phụ thuộc vào sự hợp tác của bệnh nhân.

Một cách khác là nén lò xo mở đặt trên dây cứng chắc giữa ống răng cối để đẩy răng cửa về phía môi (Hình 2). Tuy vậy vẫn có bốn đến năm milimet dây thừa ra khỏi ống đặt ở răng cối (ví dụ cung bimetric^22,23; Hình 1b) và có thể gây những tổn thương mô mềm hay khó chịu cho bệnh nhân. Như thế cần phải có những cải tiến hơn nữa để đạt được hiệu quả tối ưu.

 

 

Hình 3a, 3b: a) để đẩy nhóm răng cửa trượt trên dây cung ra trước thì cần phải có bốn đến năm milimet dây thừa ra khỏi ống răng cối hay ống headgear, có thể gây tổn thương vùng má của bệnh nhân. b) Để giải quyết vấn đề này người ta dùng Side Swipe Auxiliary cho phép xử lý đoạn dây thừa đồng thời tạo ra chiều dài đủ cho việc đẩy nhóm răng cửa như ý muốn.

 

Hình 4a và 4b: a) cải tiến Side Swipe bắt đầu bởi đoạn dây thép .017” x .025” tra vào ống phụ và tiếp theo bằng móc bấm;b) hình ảnh của thiết bị hiện dùng.

Sự phát triển của dụng cụ hỗ trợ (side swipe auxiliary)

Dụng cụ này giúp người bệnh không còn bị tổn thương niêm mạc má do bốn, năm milimet dây thừa (đã được đề cập ở trên), mà còn cung cấp đủ dây để kéo nhóm răng cửa về phía trước (Hình 3)²⁴.
Dụng cụ Side Swipe nguyên thủy chỉ là một đoạn dây kim loại cứng .0175” x .025” đặt vào ống ngắn hơn của bộ hai ống vuông (một cải tiến của “ống phụ”²⁵). Sau đó người ta cải tiến thành dụng cụ hỗ trợ gồmmột ống có móc được đặt lên dây hay có thể được “kẹp” hoặc hàn chắc lại (Hình 4a). Cuối cùng dụng cụ này trở nên đơn giản và thu nhỏ lại như hiện nay (Hình 4b; Chỉnh nha Hoa Kỳ, Sheboygan, Wis.). Ứng dụng của thiết bị Quick Fix được mô tả ở phần 2 được đăng ở số tiếp theo.
(Chú ý: Bowman có cổ phần ở Quick Fix Kit. Danh sách tài liệu tham khảo đầy đủ sẽ được công bố ở phần 2 của bài báo).

Về tác giả

 

Bác sỹ Bowman là thành viên Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ, thành viên của cộng đồng Chỉnh nha Edward H.Angle, cộng tác với cả American và International College of Dentists và Tổ chức Piere Fauchard Acadmey International Honor, thành viên của Hiệp hội chỉnh nha thế giới, thành viên của American Association of Orthodontists Foundation. Ông là người phát triển và dậy khóa chỉnh nha dây thẳng ở đại học Michigan, trợ giảng tại đại học Saint Louis và là giáo sư trợ thủ lâm sàng ở Đại học Case Western Reverse. Ông được nhận giải thưởng Angle Research năm 2000 và Alumni Mecrit của đại học Saint Louis năm 2005.

Liên hệ

 

Bác sỹ S.Jay Bowman
Kalamazoo Orthodontics, P.C.
1314 West Milham Ave.
Portage, Mich. 49024
Điện thoại: (269)344-2466
Email: drjwyred@aol.com
www.kalamazooorthodontics.com

(Bài được đăng trên tạp chí Ortho Tribune US No. 11, 2010)